Klokkenluidersregeling

Een klokkenluidersregeling biedt medewerkers een veilig en vertrouwelijk kanaal om bepaalde wettelijk vastgelegde ernstige misstanden te melden, zonder nadelige gevolgen voor de melder. Het gaat om inbreuken die vallen binnen het toepassingsgebied van de klokkenluiderswetgeving zoals fraude, milieuschendingen, inbreuken op financiële regels,….

Niet alle problemen op de werkvloer vallen onder deze regeling. Meldingen over discriminatie, pesterijen of ongewenst gedrag vallen in principe niet onder de klokkenluiderswet. Hiervoor bestaan andere beschermingsmechanismen zoals de bescherming tegen represailles.

De klokkenluidersregeling zorgt ervoor dat meldingen onafhankelijk, zorgvuldig en vertrouwelijk worden behandeld.

Meer details de bescherming van de klokkenluiders vind je op de website van het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) of in de Gids voor Klokkenluiders van de Federale Ombudsman.

Een klokkenluidersregeling helpt organisaties om ernstige inbreuken binnen het wettelijke toepassingsgebied sneller op te sporen en aan te pakken. 

Een veilig meldklimaat helpt medewerkers om zonder angst problemen te signaleren en helpt om:

• escalatie te voorkomen
• juridische gevolgen te beperken
• reputatieschade te vermijden

Daarnaast versterkt zo’n regeling het vertrouwen in de organisatie: medewerkers zien dat meldingen serieus worden behandeld en dat het beleid ook echt wordt toegepast in de praktijk.

De Belgische klokkenluiderswetgeving zet de Europese Richtlijn 2019/1937 om in 2 aparte regelgevingen:

• wet van 28 november 2022 voor de private sector
• wet van 8 december 2022 voor de publieke sector

Ongewenst gedrag zoals discriminatie, racisme of pesterijen vallen niet onder het toepassingsgebied van deze klokkenluiderswetgeving. 

Organisaties kunnen er wel voor kiezen om deze gedragingen vrijwillig op te nemen in hun klokkenluidersprocedure:

• Medewerkers kunnen deze situaties dan via hetzelfde meldkanaal signaleren.
• Ze genieten niet de specifieke bescherming van de klokkenluiderswet, maar de bescherming tegen represailles uit de antidiscriminatiewetgeving is dan wel van toepassing.

Dit zorgt voor een duidelijker en veiliger intern beleid. 

1. Wettelijke bepalingen voor de private sector

Organisaties uit de private sector met minstens 50 werknemers moeten een veilig en vertrouwelijk intern meldkanaal  voorzien voor een wettelijk vastgelegde lijst van misstanden zoals inbreuken op de regels rond productveiligheid, milieubescherming, privacy en bestrijding van sociale en fiscale fraude. 

Bij organisaties met meer dan 250 werknemers moet dit meldkanaal het mogelijk maken om anonieme meldingen te doen. 

2. Wettelijke bepalingen voor de federale overheidsinstellingen

Het toepassingsgebied van de klokkenluiderswetgeving in de federale publieke sector is ruimer. Meldingen kunnen daar ook betrekking hebben op integriteitsschendingen, zoals:

• inbreuken op wetgeving
• schendingen van interne regels
• ernstige tekortkomingen in professionele verplichtingen

Federale overheidsinstanties moeten anonieme meldingen verplicht aanvaarden.

• Een medewerker meldt dat zijn organisatie systematisch milieuregels overtreedt. De melding wordt via het interne kanaal onderzocht, met bescherming van de melder.
• Een medewerker meldt discriminerende opmerkingen van een leidinggevende. Dit valt niet onder de bescherming van de klokkenluiderswet, maar kan wel via interne procedures of andere meldkanalen behandeld worden. De melder geniet dan de bescherming via de antidiscriminatiewetgeving (represaillebescherming). 

• “Klokkenluiden is hetzelfde als een interne klacht indienen.”
  Niet helemaal. Een interne klacht kan ook gaan over ernstige problemen, maar enkel specifieke wettelijk bepaalde misstanden vallen onder de beschermingsmaatregelen van de klokkenluidersregeling.
• “Een melder moet altijd zijn naam bekendmaken.”
  Niet waar: meldingen kunnen soms ook anoniem gebeuren, maar dat kan het onderzoek bemoeilijken. Organisaties uit de private sector met minder dan 250 werknemers zijn niet verplicht om anonieme meldingen toe te staan.
• “Alle conflicten op de werkvloer vallen onder de klokkenluidersregeling.”
  Niet waar. Zowel in de private als in de publieke sector geldt de wet enkel voor een wettelijk afgebakende lijst van ernstige misstanden.
• “In de private sector ben je niet beschermd tegen represailles wanneer je discriminatie of racisme meldt, omdat dit niet onder de klokkenluidersregeling valt.”
  Niet waar. Hoewel deze meldingen niet onder het toepassingsgebied van de klokkenluiderswet vallen, zijn de melders wel beschermd tegen represailles via de antidiscriminatiewetgeving.