Biases en vooroordelen op het werk

Een bias is een systematische afwijking van logisch en rationeel denken die ons oordeel onbewust beïnvloedt. Dankzij deze cognitieve vooroordelen kunnen we snel beslissingen nemen en veel informatie verwerken. Een bias is een soort mentale shortcut. Het kan efficiënt zijn, maar ook ons oordeel vertekenen.

Biases maken deel uit van hoe ons brein werkt en komen bij iedereen voor. Daardoor beïnvloeden ze vaak onbewust ons oordeel.

Op de werkvloer en zeker in hr-processen zoals rekrutering, kunnen biases een grote impact hebben.

Negatieve effecten van biases

Ze kunnen leiden tot:

• minder goede beslissingen, zoals het niet-selecteren van de kandidaat met de beste competenties
• subjectieve beoordelingen
• oneerlijke behandeling van medewerkers of kandidaten
• discriminatie, ook zonder dat je dat bedoelt

Van bias naar discriminatie: wanneer overschrijd je de grens?

Niet alle biases leiden tot discriminatie. Wanneer ze echter een invloed hebben op beslissingen of gedrag, kunnen ze leiden tot discriminatie op grond van een beschermd kenmerk.

Voorbeeld

Een leidinggevende denkt dat mensen met een migratieachtergrond minder goed Nederlands spreken. 

• Geen discriminatie: de leidinggevende is zich bewust van die vooringenomenheid en gebruikt een anoniem sollicitatieformulier dat zich focust op competenties. De sollicitant krijgt een eerlijke kans om uitgenodigd te worden voor een gesprek. 
• Wel discriminatie: de leidinggevende nodigt de sollicitant niet uit voor een gesprek vanwege de naam. Dat is een discriminatie op basis van nationaliteit of nationale afstamming.

Zo beperk je de impact van biases

Sta bewust stil bij je aannames en gebruik objectiverende tools zoals gestructureerde interviews of anonieme kandidaturen. Zo neem je eerlijkere en betere beslissingen.

Biases kunnen ertoe leiden dat beslissingen ongelijk uitvallen. In België is het verboden om iemand zonder geldige rechtvaardiging anders te behandelen op basis van beschermde kenmerken zoals leeftijd, geslacht, afkomst of handicap - ook zonder bewuste intentie. We noemen dat een verboden gedraging. 

Daarom is het belangrijk om beslissingsprocessen zo in te richten dat ze objectief, transparant en controleerbaar zijn.

• Rekrutering: een recruiter geeft onbewust de voorkeur aan kandidaten met een gelijkaardige achtergrond of opleiding, bijvoorbeeld kandidaten van dezelfde afkomst, leeftijdsgroep of sociaaleconomische achtergrond. Hierdoor maken andere kandidaten minder kans.
• Screening kandidaturen: bij een onvolledig cv vult een recruiter automatisch ontbrekende informatie in op basis van eerdere ervaringen, bijvoorbeeld door aan te nemen dat iemand minder beschikbaar is vanwege geslacht of leeftijd. 
• Sollicitatiegesprek: de eerste indruk die een recruiter krijgt van de kandidaat kleurt de rest van het gesprek, bijvoorbeeld omdat de persoon een accent heeft of een bepaalde kledingstijl draagt die gelinkt wordt aan religie of cultuur. Dit kan leiden tot een systematisch positiever of negatiever oordeel.
• Beoordeling: een leidinggevende geeft een medewerker die net terug is uit zwangerschapsverlof een lagere evaluatie omdat ze minder recente prestaties heeft om te tonen.
• Teamwerking: iemand met autisme of sociale angst komt minder zelfverzekerd over en wordt daardoor minder gehoord in overlegmomenten. Hierdoor krijgt die persoon minder invloed of kansen.

• “Ik ben een professional. Ik heb geen vooroordelen.”
  Niet correct. Iedereen heeft biases, ook wanneer je probeert objectief te oordelen. Je kan wel processen en tools inzetten waarmee je je biases detecteert of vermijdt. 
• “Ik ben me bewust van mijn vooroordelen en kan ze dus vermijden.”
  Niet correct. Je kan biases leren herkennen en tools inzetten om hun effecten zo maximaal mogelijk te beperken, maar biases kan je niet volledig 'uitschakelen'. 
• “Vooroordelen zijn altijd slecht.”
  Niet altijd. Vooroordelen hebben ook nuttige functies. Ze helpen ons om snel beslissingen te nemen, maar kunnen wel tot fouten of of discriminatie leiden. We moeten ons er dus bewust van zijn.