Intersectionaliteit en meervoudige discriminatie
Inzicht in intersectionaliteit en meervoudige discriminatie helpt je om te werken aan een inclusieve organisatiecultuur. Ontdek wat deze begrippen betekenen en hoe je ze als werkgever toepast in de praktijk:
Wat is intersectionaliteit?
Intersectionaliteit, soms ook wel kruispuntdenken genoemd, is een analytisch kader om te begrijpen hoe ongelijkheid ontstaat op het kruispunt van verschillende persoonskenmerken, zoals geslacht, afkomst, leeftijd, handicap of seksuele oriëntatie.
Mensen hebben meerdere identiteiten tegelijk. Discriminatie ontstaat daarom niet altijd op basis van één kenmerk, maar kan ontstaan door een wisselwerking tussen verschillende kenmerken en machtsstructuren in de samenleving zoals racisme, seksisme of sociaaleconomische ongelijkheid.
Voordelen van een intersectionele benadering
- Je bekijkt de mensen in hun volledige context.
- Je houdt rekening met structurele en systemische ongelijkheden.
- Je kan beter rekening houden met discriminatie in al haar complexiteit.
Intersectionaliteit gaat dus verder dan het optellen van kenmerken: het gaat om hoe die kenmerken samen een unieke ervaring van ongelijkheid creëren.
Wat is meervoudige discriminatie?
Meervoudige discriminatie doet zich voor als iemand gediscrimineerd wordt op basis van meer dan één beschermd kenmerk. Dat kan op verschillende manieren:
Openen Opeenvolgende meervoudige discriminatie
Discriminaties gebeuren op verschillende momenten en om verschillende redenen.
Bijvoorbeeld: Hada wordt op het werk gepest omwille van haar leeftijd en later geweigerd in een horecazaak omwille van haar afkomst.
Openen Cumulatieve of additieve discriminatie
Meerdere beschermde kenmerken spelen tegelijk, maar kunnen nog afzonderlijk van elkaar geïdentificeerd en juridisch beoordeeld worden.
Bijvoorbeeld: een werknemer van 45 jaar wordt niet aangeworven omdat de werkgever denkt dat hij niet zal kunnen functioneren in een team met jonge vrouwen. Hij wordt gediscrimineerd omwille van:
- zijn leeftijd, omdat hij niet in een jong team zou passen
- zijn geslacht, omdat hij als man niet in een team met allemaal vrouwen zou passen
Openen Intersectionele discriminatie
Intersectionele discriminatie is een bijzondere vorm van meervoudige discriminatie waarbij verschillende kenmerken tegelijk spelen en niet meer van elkaar te scheiden zijn. De discriminatie is dan niet herleidbaar tot één van de kenmerken afzonderlijk, maar ontstaat juist door hun combinatie.
Bijvoorbeeld: een vrouw afkomstig uit Indonesië kan te maken krijgen met:
- andere vorm van discriminatie dan een man uit dezelfde minderheidsgroep EN
- andere vorm van seksisme dan een vrouw afkomstig uit België
De discriminatie die zij ervaart, ontstaat door de wisselwerking van meerdere kenmerken en dat noemen we intersectionele discriminatie.
Waarom is het belangrijk om rekening te houden met intersectionaliteit op de werkvloer?
Op de werkvloer zijn situaties vaak complex en gelaagd. Zonder intersectionele benadering loop je als werkgever het risico om problemen te vereenvoudigen en oplossingen te ontwikkelen die niet voor iedereen werken.
Wat levert een intersectionele benadering op?
Een intersectionele kijk helpt om:
- blinde vlekken te vermijden in je hr-beleid en selectieprocedures
- beter te begrijpen waarom sommige groepen grotere drempels ervaren
- structurele ongelijkheden zoals bijvoorbeeld in promotiekansen of werkcultuur zichtbaar te maken
- gerichter en eerlijker maatregelen te nemen
Wat betekent het voor management en hr-medewerkers?
Een intersectionele benadering verdiept je inclusieve aanpak door niet alleen rekening te houden met afzonderlijke persoonskenmerken, maar ook met hoe die unieke ervaringen en drempels creëren.
Tips voor management en hr-medewerkers
- Bekijk beleid en procedures met aandacht voor gecombineerde effecten zoals voor gender én afkomst, leeftijd én handicap,...
- Vermijd maatregelen die uitgaan van een uniforme doelgroep of stereotiepe aannames.
- Luister actief naar verschillende ervaringen binnen teams.
- Blijf alert voor minder zichtbare vormen van ongelijkheid en discriminatie.
Door met een intersectionele bril naar je medewerkers te kijken, ontwikkel je maatregelen die beter aansluiten bij de realiteit en effectiever bijdragen aan gelijke kansen.
Wat zegt de wet over intersectionaliteit en meervoudige discriminatie?
De Belgische antidiscriminatiewetten bieden bescherming tegen discriminatie op basis van een beschermd kenmerk zoals geslacht, afkomst, leeftijd, handicap, geloof of seksuele oriëntatie.
Sinds 2023 erkent de Belgische wetgeving ook expliciet dat discriminatie kan plaatsvinden op basis van meerdere kenmerken tegelijk.
Dit betekent dat:
- slachtoffers beter beschermd zijn in complexe situaties
- rechters rekening kunnen houden met de combinatie van factoren
- het juridisch kader beter aansluit bij de realiteit van discriminatie
Deze evolutie bouwt verder op eerdere aanbevelingen van Unia en de evaluatie van de antidiscriminatiewetgeving uit 2017. Daarin werd gewezen op de beperkingen van een benadering op basis van één beschermd kenmerk.
Rechtspraak verandert mee
In oudere rechtspraak analyseerden rechters discriminatie vooral per beschermd kenmerk afzonderlijk, zonder de samenhang ertussen expliciet te erkennen.
In recente rechtspraak is er toenemende aandacht voor de samenloop van verschillende factoren bij discriminatie. Zo houdt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in zaken zoals F.M. and Others v. Russia (10 december 2024) rekening met de mogelijke gecombineerde impact van meerdere kenmerken. Ook in België groeit deze aandacht. Tegelijk blijft de concrete afbakening en beoordeling van situaties waarin meerdere kenmerken samen spelen in de praktijk nog niet altijd uniform of expliciet uitgewerkt.
Voorbeelden uit de praktijk
- Rekrutering:
Een vrouw met een migratieachtergrond wordt niet aangeworven omdat men vermoedt dat ze niet in het team zal passen. De combinatie van gender en afkomst speelt hier een rol. - Werkorganisatie:
Een werknemer met een handicap én van oudere leeftijd krijgt minder opleidingskansen omdat men twijfelt aan zijn inzetbaarheid. - Werkvloerklimaat:
Een lesbische vrouw wordt geconfronteerd met opmerkingen die zowel seksistisch als homofoob zijn.
In deze situaties is het belangrijk om na te gaan of het gaat om verschillende losse discriminaties, of om een vorm van intersectionele discriminatie.
Veelvoorkomende misverstanden
- Meervoudige discriminatie is gewoon de optelsom van verschillende vormen van discriminatie.
Dat kan, maar niet altijd. Intersectionele discriminatie is een vorm van meervoudige discriminatie waarbij een nieuwe, unieke vorm van ongelijkheid ontstaat die niet kan worden opgesplitst. - Intersectionaliteit is enkel een theoretisch concept.
Nee. Het is ook een praktisch hulpmiddel voor beleid, hr en leiderschap omdat het kijken door een intersectionele bril helpt om betere en inclusievere beslissingen te nemen.
Gerelateerde inhoud
Beschermde kenmerken in de antidiscriminatiewetgeving
In de antidiscriminatiewetgeving wordt verwezen naar beschermde kenmerken. Mensen anders behandelen op basis van zo’n kenmerk kan verboden zijn. We zoomen in op 2 soorten beschermde kenmerken.
Verboden gedragingen in de antidiscriminatiewetgeving
De antidiscriminatiewetgeving beschrijft 9 gedragingen die verboden zijn. Als werkgever is het belangrijk om ze te kennen. Zo weet je waar de grenzen liggen en hoe je je medewerkers en jezelf beschermt.
Gids naar een diverse en inclusieve werkvloer
Bouw stap voor stap aan een sterk diversiteits- en inclusiebeleid. De Gids naar een diverse en inclusieve werkvloer helpt je om inclusie duurzaam te verankeren in je organisatie.
Nieuwsbrief
Ben je als werkgever, (diversiteits)manager, hr-professional, preventie-adviseur of vakbondsafgevaardigde geïnteresseerd in nieuws over diversiteits- en inclusiebeleid? Registreer je snel om 4 keer per jaar de DEI News van Unia in je mailbox te krijgen.