Discriminatie door associatie

Discriminatie door associatie ontstaat wanneer werknemers of kandidaten te maken hebben met discriminatie omwille van hun band met een naaste met een beschermd kenmerk.

Volgens de Belgische antidiscriminatiewetgeving is er sprake van discriminatie wanneer iemand ongunstiger wordt behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie op basis van een beschermd kenmerk. 

Het is niet nodig dat de persoon zelf drager is van het beschermde kenmerk. Ook een vermeend beschermd kenmerk of een beschermd kenmerk dat via associatie wordt toegeschreven, kan aanleiding geven tot discriminatie.

Juridische onderbouwing

Hoewel discriminatie door associatie geen afzonderlijke verboden gedraging is binnen de antidiscriminatiewetgeving, erkent de Belgische antidiscriminatiewetgeving wel expliciet dat beschermde criteria ook “bij associatie toegekende” criteria kunnen zijn. Daardoor vallen situaties waarin iemand benadeeld wordt vanwege een band met een persoon met een beschermd kenmerk, onder het toepassingsgebied van de wet. 

Discriminatie door associatie vindt haar juridische basis in meerdere bronnen:

• Belgische antidiscriminatiewet van 10 mei 2007: deze wet verbiedt directe en indirecte discriminatie op basis van beschermde criteria en vormt het algemene kader voor gelijke behandeling.
• Uitbreiding van de Belgische antidiscriminatiewet van 10 mei 2007 (28 juni 2023): sinds de wetswijziging van 2023 verduidelijkt de wet expliciet dat beschermde criteria ook werkelijke of vermeende, eigen of bij associatie toegekende criteria kunnen zijn. Dit betekent dat ook situaties waarbij iemand benadeeld wordt door de band met een persoon met een beschermd kenmerk, onder het wettelijke verbod vallen.
• Europese rechtsgrond (Richtlijn 2000/78/EG): de Belgische wetgeving zet deze Europese richtlijn om die een algemeen kader creëert voor gelijke behandeling in arbeid en beroep.
• Europese rechtspraak (o.a. Coleman-arrest): het Hof van Justitie van de EU erkende dat discriminatie ook mogelijk is wanneer iemand wordt benadeeld wegens diens relatie met een persoon met een beschermd kenmerk (bijvoorbeeld een ouder van een kind met een handicap). Deze rechtspraak vond ook navolging in België, onder meer in een vonnis van de Arbeidsrechtbank Leuven van 12 december 2013, en ligt mee aan de basis van de latere wettelijke verankering van discriminatie door associatie in België.

Als werkgever is het belangrijk om de antidiscriminatiewetgeving te respecteren en gelijke kansen te garanderen op de werkvloer. 

Enkele tips:

• Maak werk van een diversiteitsbeleid.
• Voorzie een inclusief preventiebeleid met transparante meldingsprocedures.
• Investeer in inclusief leiderschap bij directe leidinggevenden.
• Voorzie training voor hr-medewerkers en leidinggevenden over de antidiscriminatiewetgeving, stereotypen en vooroordelen, neutraal rekruteren, ... 

• "Discriminatie door associatie komt zelden voor." Discriminatie door associatie is minder zichtbaar, maar komt wel degelijk voor, vooral bij zorgsituaties of familiale context.
• "We behandelen gewoon iedereen hetzelfde, dan discrimineren we niemand."
  Niet altijd correct. Gelijke behandeling kan in de praktijk toch leiden tot ongelijkheid, zeker wanneer context wordt genegeerd.