Mag je een werknemer ontslaan omwille van ideologische onverenigbaarheid?
Je bent verantwoordelijk voor een vakbond en werft een informaticus aan. Hij heeft toegang tot vertrouwelijke informatie en de digitale infrastructuur van de organisatie.
Op de eerste werkdag hoor je dat hij lid is van een extreemrechtse politieke partij. Volgens de deontologische code van de vakbond is een dergelijk lidmaatschap niet verenigbaar met de waarden en doelstellingen van de organisatie. Hij zegt dat hij geen lid meer is, maar toch beëindig je de arbeidsovereenkomst wegens een fundamentele ideologische onverenigbaarheid. De medewerker meent dat hij gediscrimineerd wordt op grond van zijn politieke overtuiging. Klopt dit?
Wat zegt de wet?
Je mag werknemers niet anders behandelen vanwege hun politieke overtuiging, politiek engagement of lidmaatschap van een politieke partij. Dit is een beschermd kenmerk in de antidiscriminatiewetgeving. Doe je dat wel, dan moet dit gerechtvaardigd worden.
Ontslag soms gerechtvaardigd
Ontslag kan in uitzonderlijke omstandigheden gerechtvaardigd zijn wanneer er een fundamenteel conflict bestaat tussen de doelstellingen van je organisatie en de engagementen van de werknemer. Daarbij moet een evenwicht worden gezocht tussen het recht van de werknemer op gelijke behandeling en vrijheid van overtuiging enerzijds en de legitieme belangen van je organisatie anderzijds.
In deze situatie oefent de werknemer als informaticus een vertrouwensfunctie uit en heeft hij toegang tot het volledige IT-systeem van de vakbond. Als je meent dat de doelstellingen van de politieke partij waarvan hij lid was fundamenteel botsen met die van je organisatie, kan dat een relevant element zijn bij de beoordeling van een mogelijk ontslag. Het feit dat de werknemer zijn lidmaatschap heeft beëindigd, neemt die spanning niet noodzakelijk weg.
Voorwaarden voor ontslag
Je moet kunnen aantonen dat er een reëel risico bestaat voor de goede werking van de organisatie. Daarbij kunnen onder meer de toegang tot gevoelige informatie en de mate van loyaliteit die je redelijkerwijs van de werknemer mag verwachten een rol spelen. Een vermoeden, vooroordeel of loutere bezorgdheid volstaat niet.
Ontslag kan alleen wanneer het een legitiem doel nastreeft en noodzakelijk is om dat doel te bereiken. Als hetzelfde doel met een minder ingrijpende maatregel kan worden bereikt, is het ontslag dus niet gerechtvaardigd en spreken we we van verboden discriminatie op grond van politieke overtuiging.
Wat is ons advies?
Communiceer duidelijk over je waarden en verwachtingen
Organisaties met een uitgesproken missie of waardenkader doen er goed aan om dit transparant te communiceren bij aanwervingen en gedurende de arbeidsrelatie. Maak duidelijk welke waarden centraal staan binnen de organisatie en welke verwachtingen daarmee samenhangen. Dat helpt om misverstanden en conflicten te voorkomen.
Wees bijzonder voorzichtig met ontslagbeslissingen
Een ontslag dat verband houdt met een beschermd kenmerk vereist altijd een grondige individuele beoordeling. Laat je vooraf juridisch adviseren en ga altijd na of de maatregel noodzakelijk en proportioneel is in het licht van de concrete feiten.
Beoordeel de concrete situatie, functievereisten en risico's
Wanneer er sprake is van een mogelijke spanning tussen de overtuigingen van een werknemer en de missie van de organisatie, moet je altijd de concrete omstandigheden beoordelen:
- Welke taken oefent de werknemer uit?
- Heeft de werknemer een vertrouwensfunctie?
- Heeft de werknemer toegang tot gevoelige informatie?
- Is er een reëel risico voor de goede werking van de organisatie?
- Zijn er objectieve elementen die aantonen dat de loyaliteit tegenover de organisatie ernstig in vraag stelt?
Hoe groter de impact van de functie en hoe concreter het risico, hoe sterker een eventueel onderscheid juridisch onderbouwd kan zijn.
Andere situaties en advies
Alle situaties en adviesAangepast uurrooster om religieuze redenen of gezinssituatie: moet je als hr akkoord gaan?
Hoofddoek bij artikel 60: mag je dat als OCMW verbieden?
Vasten op het werk: mag je als werkgever ingrijpen?
Nieuwsbrief
Ben je als werkgever, (diversiteits)manager, hr-professional, preventie-adviseur of vakbondsafgevaardigde geïnteresseerd in nieuws over diversiteits- en inclusiebeleid? Registreer je snel om 4 keer per jaar de DEI News van Unia in je mailbox te krijgen.