Ga verder naar de inhoud

Overlegmethode voor diversiteits- en aanpassingsvragen

Diversiteits- en aanpassingsvragen zijn niet alleen uitdagingen. Ze bieden ook kansen om werkprocessen te herdenken, innovatie te stimuleren en een inclusieve werkplek te creëren waar iedereen zich gewaardeerd voelt. Deze overlegmethode helpt om individuele vragen op een gestructureerde manier te behandelen. 

Let op: de methode vervangt geen breder diversiteits- en inclusiebeleid. Werk dus ook aan een organisatiecultuur waarin inclusie verankerd is in processen, afspraken en leiderschap.

Waarom is een overlegmethode nuttig voor werkgevers, hr en leidinggevenden?

Werkgevers, hr-medewerkers en leidinggevenden krijgen regelmatig vragen van medewerkers over mogelijke aanpassingen op de werkvloer. Die kunnen gaan over werkuren, de organisatie van het werk of de inrichting van de werkplek, bijvoorbeeld om rekening te houden met religieuze overtuigingen, zorgtaken of andere persoonlijke omstandigheden.

Wanneer je dergelijke vragen geval per geval behandelt, zonder duidelijke strategie, bestaat het risico dat vergelijkbare situaties verschillend worden beoordeeld. Dat kan leiden tot frustraties, gevoelens van ongelijkheid en zelfs indirecte discriminatie.

Een gestructureerde overlegmethode helpt je om:

  • elke vraag op een objectieve manier te onderzoeken
  • belangen van alle betrokkenen in kaart te brengen
  • transparante en goed gemotiveerde beslissingen te nemen
  • draagvlak te creëren binnen het team en de organisatie
  • oplossingen te vinden die zowel werkbaar als inclusief zijn

Individuele vragen zijn ook vaak een signaal dat er behoefte is aan meer structurele oplossingen. Door deze verzoeken niet enkel op individueel niveau te benaderen, werk je dus tegelijk aan een inclusieve organisatiecultuur.

Wanneer de overlegmethode gebruiken?

Bij sommige vragen om aanpassing geldt er een wettelijke verplichting en is overleg dus niet van toepassing. 

Vraag om redelijke aanpassingen voor personen met een handicap

Personen met een handicap hebben wettelijk recht op redelijke aanpassingen op het werk. Het doel is om personen met een handicap volwaardig en gelijkwaardig te laten deelnemen aan het arbeidsleven. Als werkgever ben je dus verplicht om elke vraag naar redelijke aanpassingen te onderzoeken en de aanpassing ook door te voeren wanneer deze geen onevenredige belasting vormt. De overlegmethode is bij dit soort vragen dus niet van toepassing.

Een werkgever die een redelijke aanpassing weigert zonder geldige rechtvaardiging, riskeert zich schuldig te maken aan discriminatie. Het weigeren van een redelijke aanpassing is een verboden gedraging in de antidiscriminatiewetgeving. 

Of een gevraagde aanpassing ook redelijk is, hangt altijd af van de concrete situatie. In de e-learning redelijke aanpassingen op de werkvloer leer je er alles over. 

Andere diversiteits- en aanpassingsvragen

Voor verzoeken die verband houden met bijvoorbeeld religieuze overtuigingen, levensbeschouwing, gezinssituatie of persoonlijke noden geldt geen algemene verplichting om de gevraagde aanpassing toe te kennen.

Toch betekent dat niet dat je de vraag zomaar kan negeren of afwijzen. Als werkgever of leidinggevende moet je:

  • elke vraag ernstig nemen
  • de situatie onderzoeken
  • objectieve criteria hanteren om een beslissing te nemen
  • vergelijkbare situaties consistent behandelen
  • vermijden dat neutrale regels of praktijken bepaalde groepen onbedoeld benadelen (indirecte discriminatie)
  • je beslissing kunnen motiveren

Doe je dit niet? Dan loop je het risico op indirecte discriminatie, frustraties en ongelijke behandeling. Het overlegproces voorafgaand aan een beslissing speelt daarbij een belangrijke rol.

Wat houdt de overlegmethode in?

De overlegmethode is gebaseerd op een gestructureerde dialoog tussen de betrokken partijen. Ze helpt om emoties, veronderstellingen en vooroordelen opzij te zetten en de vraag vanuit verschillende invalshoeken te bekijken.

De methode is geïnspireerd op een gespreksmethodiek die werd ontwikkeld door Groupe Patou International - ECLEE om religieus geïnspireerde vragen te bespreken. Vandaag de dag kan het gebruikt worden om allerlei soorten diversiteits- en aanpassingsvragen op een gestructureerde manier te analyseren.

Het doel is niet om één standaardoplossing te vinden, maar om vanuit een veelheid aan opties tot een goed gemotiveerde, objectieve, consistente en proportionele beslissing te komen. 

Enkele voorbeelden van diversiteits- en aanpassingsvragen:

  • vraag naar flexibelere werkuren om medische behandelingen, zorgtaken of religieuze verplichtingen te kunnen combineren met het werk
  • verzoek om een stille ruimte voor concentratie, rustmomenten, gebed of prikkelarme pauzes
  • vraag naar een afwijking van de kledingvoorschriften om religieuze, medische of andere persoonlijke redenen
  • vraag naar een aangepaste werkorganisatie om werk en gezinsverantwoordelijkheden beter te combineren
  • verzoeken rond levensbeschouwelijke praktijken op het werk zoals gebedsmomenten, religieuze feestdagen of voedingsvoorschriften

Voorbeeld uit de praktijk: AP Hogeschool installeert een stille ruimte

Benieuwd hoe deze overlegmethode in de praktijk kan worden toegepast? Lees hoe AP Hogeschool samen met medewerkers tot een inclusieve oplossing kwam voor de inrichting van een stille ruimte. Ze lieten zich inspireren door deze overlegmethodiek om de verschillende belangen in de organisatie af te wegen en tot een gedragen beslissing te komen.

Welke stappen doorloop je?

Onderstaande stappen helpen je om een diversiteits- of aanpassingsvraag op een gestructureerde, objectieve en inclusieve manier te analyseren. Doorloop ze voor elke aanpassingsvraag in dezelfde volgorde om willekeur te vermijden.

Openen Sluiten Stap 1. Verduidelijk de vraag

Openen Sluiten Stap 2. Bepaal wie betrokken moet worden

Openen Sluiten Stap 3. Maak afspraken over het overlegproces

Openen Sluiten Stap 4. Breng de rode lijnen in kaart

Openen Sluiten Stap 5. Verken de groene lijnen

Openen Sluiten Stap 6. Kijk naar de kansen

Openen Sluiten Stap 7. Breng de risico's in kaart

Openen Sluiten Stap 8. Denk in oplossingen

Openen Sluiten Stap 9. Weeg voor- en nadelen af

Openen Sluiten Stap 10. Neem een beslissing

Openen Sluiten Stap 11. Zorg voor uitvoering en opvolging

Verwante inhoud

Redelijke aan­pas­sin­gen

Redelijke aanpassingen zijn noodzakelijke en wettelijk verplichte maatregelen die personen met een handicap in staat stellen om volwaardig en op gelijke voet deel te nemen aan het werk.

Grootste Gemene Deler-methode: inclusieve oplossingen voor alle medewerkers

De Grootste Gemene Deler is een methode om vanuit individuele vragen tot inclusieve oplossingen te komen die eerlijk en bruikbaar zijn voor iedereen. 

Indirecte dis­cri­mi­na­tie

Indirecte discriminatie ontstaat wanneer een ogenschijnlijk neutrale maatregel, regel of praktijk bepaalde personen of groepen meer benadeelt dan andere. Ontdek er meer over.

Nieuwsbrief

Ben je als werkgever, (diversiteits)manager, hr-professional, preventie-adviseur of vakbondsafgevaardigde geïnteresseerd in nieuws over diversiteits- en inclusiebeleid? Registreer je snel om 4 keer per jaar de DEI News van Unia in je mailbox te krijgen.