Wezenlijke en bepalende beroepsvereiste
Met een wezenlijke en bepalende beroepsvereiste kan je als werkgever in uitzonderlijke gevallen onderscheid maken tussen werknemers op basis van een beschermd kenmerk uit de antidiscriminatiewetgeving zonder dat er sprake is van discriminatie. Het gaat om een uitzonderlijke rechtvaardigingsgrond die alleen onder strikte voorwaarden kan worden toegepast. Ontdek hoe deze rechtvaardigingsgrond werkt:
Wezenlijke en bepalende beroepsvereiste is een rechtvaardigingsgrond uit de antidiscriminatiewetgeving
Wist je dat de antidiscriminatiewetgeving 5 rechtvaardigingsgronden kent voor beslissingen die onderscheid maken op basis van een beschermd kenmerk? 'Wezenlijke en bepalende beroepsvereiste' is daar 1 van.
Wat is een wezenlijke en bepalende beroepsvereiste?
Een wezenlijke en bepalende beroepsvereiste is een vereiste die absoluut noodzakelijk is voor de uitoefening van de functie. Een klassiek voorbeeld is het casten van een acteur met een specifieke huidskleur om een historisch persoon, zoals Barack Obama, geloofwaardig te vertolken. Je mag in zo een situatie een onderscheid maken op basis van een beschermd kenmerk uit de antidiscriminatiewetten zonder dat er sprake is van discriminatie.
Deze uitzondering op het discriminatieverbod moet zeer strikt worden geïnterpreteerd. Het volstaat niet dat een bepaald kenmerk louter nuttig, praktisch of wenselijk is. De beoordeling gebeurt geval per geval en moet voldoen aan de volgende voorwaarden:
- authentieke en doorslaggevende beroepsvereiste
- legitiem doel
- evenredige maatregel (proportioneel ten opzichte van het doel)
Hoe pas je de wezenlijke en bepalende beroepsvereiste toe in de praktijk?
Om je als werkgever te kunnen beroepen op een wezenlijke en bepalende beroepsvereiste moet je aan 3 voorwaarden voldoen. Stel jezelf de volgende vragen:
Openen 1. Is het kenmerk wezenlijk en bepalend?
Het betrokken kenmerk moet een absolute voorwaarde zijn om de functie uit te oefenen. Ga na of het gevraagde kenmerk intrinsiek verbonden is met de functie of met de context waarin deze wordt uitgeoefend:
- Kan de job worden uitgevoerd zonder dit kenmerk?
- Heeft het kenmerk een rechtstreekse link met de aard van de taken of de werkomgeving?
Let op: het is niet voldoende dat het kenmerk nuttig, efficiënter of comfortabeler is.
Openen 2. Dient het een legitiem doel?
Het onderscheid moet een wettig en geoorloofd doel nastreven.
- Het doel moet voldoende zwaarwichtig zijn om een verschil in behandeling te rechtvaardigen.
- Het mag niet gebaseerd zijn op vooroordelen, stereotypen of voorkeuren van derden/klanten.
Voorbeelden van mogelijke legitieme doelen:
- bescherming van gezondheid en veiligheid: voor een functie als brandweerman kan het vereist zijn dat kandidaten bepaalde fysieke capaciteiten hebben wanneer die capaciteiten absoluut noodzakelijk zijn om reddingsopdrachten veilig uit te voeren.
- bescherming van fundamentele rechten van anderen: in bepaalde zorg- of begeleidingscontexten kan het geslacht van de werknemer relevant zijn wanneer dit noodzakelijk is om de persoonlijke levenssfeer en waardigheid van de gebruikers te beschermen.
- authenticiteit van een artistieke prestatie (bv. in de culturele sector): een theatergezelschap mag een acteur met een specifieke huidskleur zoeken om een historische figuur zoals Barack Obama geloofwaardig te vertolken.
Kostenbesparingen, concurrentieoverwegingen of discriminerende vragen van klanten vormen op zichzelf géén legitiem doel.
Openen 3. Is de maatregel proportioneel?
Ga na of de vereiste evenredig is met het nagestreefde doel.
- Bestaan er alternatieven die minder ingrijpen op het recht op gelijke behandeling?
- Is de impact op de kandidaat of werknemer beperkt tot wat strikt noodzakelijk is?
Je vergelijkt verschillende mogelijke maatregelen en kiest de minst ingrijpende (minst discriminerende) oplossing.
Als een bepaald kenmerk alleen in sommige situaties noodzakelijk is, mag het niet systematisch worden opgelegd aan alle werknemers in die functiecategorie.
Gerelateerde inhoud
Rechtvaardigingsgronden uit de antidiscriminatiewetgeving
Rechtvaardigingsgronden bepalen wanneer een onderscheid op basis van een beschermd kenmerk toegelaten is in de antidiscriminatiewetgeving. In die gevallen spreken we bij een verboden gedraging niet van discriminatie.
Passende en noodzakelijke rechtvaardiging
Met een passende en noodzakelijke rechtvaardiging mag als werkgever onderscheid maken tussen werknemers op basis van een beschermd kenmerk uit de antidiscriminatiewetgeving zonder dat het discriminatie is.
Positieve actie als rechtvaardigingsgrond
Positieve actie helpt om bestaande ongelijkheden weg te werken. Daarom kan het als werkgever soms gerechtvaardigd zijn om een onderscheid te maken op basis van een beschermd kenmerk. De actie moet wel aan de wettelijke voorwaarden voldoen.
Nieuwsbrief
Ben je als werkgever, (diversiteits)manager, hr-professional, preventie-adviseur of vakbondsafgevaardigde geïnteresseerd in nieuws over diversiteits- en inclusiebeleid? Registreer je snel om 4 keer per jaar de DEI News van Unia in je mailbox te krijgen.