Mag je als ploegverantwoordelijke bij de brandweer een collega verplichten om zijn baard af te scheren?
Een brandweerman draagt een baard om religieuze redenen, maar als ploegverantwoordelijke vind je dat niet veilig. Voor bepaalde interventies dragen jullie een ademluchtmasker dat aansluit op de huid. Om de werking van het masker niet te belemmeren vraag je hem om zijn baard af te scheren.
De brandweerman vindt deze vraag discriminerend omdat zijn baard verband houdt met zijn geloofsovertuiging. Heeft hij gelijk? Kan er sprake zijn van discriminatie?
Wat zegt de wet?
Een verbod op een baard kan een indirecte discriminatie zijn wanneer de baard verband houdt met een geloofsovertuiging.
Zo'n verbod is alleen toegestaan wanneer het noodzakelijk is om een legitiem doel, zoals veiligheid op het werk, te bereiken én wanneer er geen redelijke alternatieven bestaan die dezelfde bescherming bieden.
Waarom kan het discriminatie zijn?
Een baard is op zich geen beschermd kenmerk volgens de antidiscriminatiewetgeving. Toch kan een algemeen verbod op een baard in bepaalde omstandigheden neerkomen op een indirect onderscheid op grond van geloof, bijvoorbeeld wanneer de werknemer van mening is dat een baard dragen verplicht is omwille van een religieuze overtuiging.
Een ogenschijnlijk neutrale regel, zoals een verbod op baarden, benadeelt zo bepaalde groepen werknemers in het bijzonder.
Wanneer mag je toch beperkingen opleggen?
Een indirect onderscheid is niet verboden wanneer het objectief gerechtvaardigd kan worden. Je moet dan aantonen dat je maatregel:
- legitiem doel nastreeft
- passend is om dat doel te bereiken
- noodzakelijk is
Brandweerlieden beschermen tijdens interventies is zonder twijfel een legitiem doel. Dat betekent echter niet automatisch dat je een werknemer kan verplichten om zijn baard af te scheren. Je moet eerst nagaan of er minder ingrijpende oplossingen bestaan die hetzelfde beschermingsniveau bieden.
Denk bijvoorbeeld aan:
- baard inkorten of bijtrimmen
- ander type beschermingsmiddel gebruiken
- organisatorische aanpassingen
- technische oplossingen die het veilig gebruik van het masker mogelijk maken
Wanneer alternatieven mogelijk zijn, zal een algemeen verbod op een baard meestal niet noodzakelijk zijn en bijgevolg discriminerend.
Wat is ons advies?
Als leidinggevende mag je verwachten dat veiligheidsinstructies worden nageleefd, voor zover die proportioneel zijn en rekening houden met de rechten van werknemers. Hou rekening met deze tips.
1. Onderzoek eerst de concrete situatie
Wanneer een werknemer aangeeft dat zijn baard verband houdt met zijn geloofsovertuiging, is het belangrijk om eerst de concrete situatie te analyseren. Ga na welke veiligheidsvereisten gelden en in welke mate de baard de werking van beschermingsmiddelen daadwerkelijk beïnvloedt.
Vermijd automatische of algemene verboden. Beoordeel zoveel mogelijk de individuele situatie.
2. Zoek naar minder ingrijpende oplossingen
Voor je een werknemer vraagt zijn baard af te scheren, onderzoek je best er alternatieven mogelijk zijn. Ga hierover in gesprek met de werknemer en bekijk hoe je de veiligheid kunt garanderen met respect voor zijn overtuigingen. Denk bijvoorbeeld aan een kortere baard, een ander type beschermingsmiddel, enz.
Pas wanneer er geen redelijk alternatief bestaat dat dezelfde veiligheid waarborgt, kan een verdergaande maatregel worden overwogen.
3. Baseer je beslissing op objectieve criteria
- Baseer je beslissing op objectieve veiligheidsvereisten en concrete risicoanalyses.
- Vermijd beslissingen die gebaseerd zijn op aannames, gewoonten of persoonlijke voorkeuren.
- Documenteer ook waarom eventuele alternatieven geen voldoende oplossing bieden.
4. Communiceer duidelijk
Informeer kandidaat-brandweerlieden en medewerkers tijdig over de veiligheidsvoorschriften die binnen de organisatie gelden. Neem ze op in het arbeidsreglement, verduidelijk waarom ze noodzakelijk zijn en welke gevolgen ze kunnen hebben voor de uitvoering van bepaalde functies
Duidelijke communicatie voorkomt misverstanden en verhoogt het draagvlak voor beslissingen.
Meer weten? Lees ook ‘To beard or not to beard? Dat is een goede vraag!’ voor meer informatie over veilige alternatieve oplossingen voor mensen met een baard die vanwege hun werk ook hun ademhalingssysteem moeten beschermen.
Andere situaties en advies
Alle situaties en adviesAangepast uurrooster om religieuze redenen of gezinssituatie: moet je als hr akkoord gaan?
Hoofddoek bij artikel 60: mag je dat als OCMW verbieden?
Vasten op het werk: mag je als werkgever ingrijpen?
Nieuwsbrief
Ben je als werkgever, (diversiteits)manager, hr-professional, preventie-adviseur of vakbondsafgevaardigde geïnteresseerd in nieuws over diversiteits- en inclusiebeleid? Registreer je snel om 4 keer per jaar de DEI News van Unia in je mailbox te krijgen.